بروز بنبستها و گسستهای سیاسی و اجتماعی در منطقهی پرآشوب ما، امکانسنجی و زمینهسازی برای ایجاد فضای نقاد و پیشرو را بیش از همیشه دشوار کرده است. به گواه تجربههای ناکام و ناتمام پیشین، ایجاد پایگاهی که تامل و تعاملات فکری پویا را فرای مرزهای سیاسی و هویتی در کانون فعالیتاش قرار دهد، همواره به تعویق افتاده است. اعضای دبیرخانهی بام که متشکل از جمعی از نویسندگان و پژوهشگران مستقل رشتههای علوم انسانی از افغانستان و ایران است، ضمن تشخیص این کاستی، برای پیمودن راهی پیشقدم شدهاند که میبایست دههها پیش آغاز میشد. آن سالها که هنوز پوپولیسم، ناسیونالیسم و فاشیسم در دو سوی این مرزهای سیاسی، دیوار حاشای خود و حسرت ما را تا این آستانه بلند نبرده بود و هنوز مجراها و مفرهای بدیل را اینچنین نیالوده بود. اکنون دیرزمانی است که از برکت سلطهی نیروهای راست و سازوکار تبلیغ و توجیه آن، امکان اندیشهی آزاد بهمحاق رفته، ادبیات نفرت عمومیت یافته و نیروهای اجتماعی صرفنظر از بالقوگیشان ذیل دو قطبی هویتهای تقلیلگرایانه و تکبعدی «مهمان» و «میزبان»، «خودی» و «بیگانه»، «افغانی» و «ایرانی» و در یک کلام، «انسان» و «مادون انسان» تفکیک شده است.
استقرار قدرت مطلقه و «خشونت معرفتی» ذیل آن از سویی و امتناع از اندیشه و انحطاط فکری در دو جغرافیای افغانستان و ایران کنونی شرایطی را رقم زده که ابعاد متکثر بحران انسانی جاری را بیش از هر زمانی نمایان کرده است. ایدهی بام، پیرو ادراک و ارادهی جمعی معدود از فقدان افق و اندیشهی رهاییبخش رقم میخورد. بام، بلندایی برای بلند اندیشیدن و از بلندا دیدن است. موقعیتی در آستانه و بینامتنی تا فرازی را برای نظارهکردن، شناختن و اندیشیدن جمعی در بارهی سرشت و سرنوشت جمعی میسر سازد. بام در یک کلام، محملی برای بازشناسی یک ضرورت تاریخی است؛ مجالی که مولف و مخاطب بتواند بدون نفوذ سویهها و سوگیریهای متعارف و بری از سازوکار سلسلهمراتب قدرت به وجوه متکثر حقیقت در متن مشخص تاریخیاش نزدیک شود. بام، فرصتی برای همارزی و برقراری رابطهی افقی میان مولف و مخاطب است که شانهبهشانهی هم بتوانند زیر بار استخوانخردکُن واقعیت با پرسشگری و هماندیشی بر فراز تهماندههای خرد بایستند و رگهها و رشتههای حقیقت را در متن واقعیتهای تلخ و تکاندهندهی روزمره بیابند و پاس بدارند.
بام، کوتاههای از نام کامل بنگاه آگاهیرسانی مردم است. بام در زبان فارسی در دو معنا بهکار بسته میشود: موقعیت مرتفع در بلندای ساختمان یا عمارت و بام در برابر شام و بهمعنای بامداد که اشارهای به صبح، سپیدهدم و آغاز روز نو است. انتخاب نام بام، در هر دو معنا، چه بهمعنای بلندا و چه صبحگاه، مراد و محتوای کار و فعالیت این پایگاه را که ارتقای اطلاعات به آگاهی است، منتقل میکند.